Bu gün zərərli proqramların əksəriyyəti sistemi "sındırmır" — istifadəçi onları özü quraşdırır: saxta yeniləmə, "pulsuz" proqram, e-poçtdakı əlavə və ya saxta bank səhifəsi vasitəsilə. Yaxşı xəbər odur ki, bir neçə sadə qaydaya əməl etməklə risklərin böyük hissəsini aradan qaldırmaq olar.
1. Windows Security-ni aktiv saxlayın
Windows 10 və 11-ə daxil olan Microsoft Defender (Windows Security) əksər ev istifadəçiləri üçün kifayət qədər güclü qorumadır. Onun aktiv olduğunu və virus bazalarının yeniləndiyini yoxlayın. Eyni anda iki antivirus quraşdırmayın — onlar bir-birinə mane olur və kompüteri yavaşladır.
2. Sistemi və proqramları yeniləyin
Hücumların çoxu artıq bağlanmış boşluqlardan istifadə edir. Windows Update, brauzer və digər proqramların avtomatik yenilənməsini aktiv saxlayın. Dəstəyi bitmiş əməliyyat sistemləri yeniləmə almadığı üçün daha həssasdır — bax: Windows 11-ə keçid.
3. Pirat proqramlardan uzaq durun
"Kreklənmiş" proqramlar, oyunlar və aktivatorlar zərərli proqramların ən geniş yayılma yoludur. Proqramları yalnız rəsmi saytlardan və ya Microsoft Store-dan yükləyin.
4. Fişinq mesajlarını tanıyın
"Hesabınız bloklanıb", "bağlamanız gecikdi", "uduş qazandınız" kimi təcili tonlu mesajlara diqqətli olun. Linkə klikləməzdən əvvəl göndərənin ünvanını və saytın domenini yoxlayın. Bank heç vaxt SMS kodunu və ya kart məlumatlarını telefonla soruşmur.
5. Güclü və fərqli parollar istifadə edin
Hər xidmət üçün ayrı parol istifadə edin. Hamısını yadda saxlamaq çətindirsə, etibarlı parol menecerindən (məsələn, brauzerin daxili menecerindən) istifadə edin.
6. İkiaddımlı təsdiqi (2FA) aktiv edin
E-poçt, sosial şəbəkə və bank tətbiqlərində ikiaddımlı təsdiq parol oğurlansa belə hesabı qoruyur. SMS əvəzinə autentifikator tətbiqi daha etibarlıdır.
7. Brauzer əlavələrinə nəzarət edin
Lazımsız və tanımadığınız brauzer əlavələrini (extensions) silin — onların bəziləri yazdıqlarınızı izləyir və səhifələrə reklam yerləşdirir.
8. Yad flaş kartlara ehtiyatla yanaşın
Tanımadığınız USB yaddaş qurğularını kompüterə qoşmayın. Başqasının flaş kartını açmazdan əvvəl antivirusla yoxlayın.
9. Ehtiyat nüsxə çıxarın
Fidyə proqramları (ransomware) faylları şifrələyib pul tələb edir. Ən etibarlı qorunma kompüterdən ayrı saxlanan ehtiyat nüsxədir. Ətraflı: Məlumatların ehtiyat nüsxəsi: 3-2-1 qaydası.
10. Gündəlik iş üçün standart hesab istifadə edin
Administrator hüquqları olmayan hesabla işləmək zərərli proqramların sistemə dərindən yerləşməsini çətinləşdirir.
Kompüter yoluxubsa nə etməli?
- İnterneti ayırın (Wi-Fi-ı söndürün və ya kabeli çıxarın).
- Windows Security-də "Microsoft Defender Offline scan" yoxlamasını işə salın.
- Başqa, təmiz cihazdan e-poçt, bank və sosial şəbəkə parollarını dəyişin.
- Problem davam edirsə, sistemi təmiz quraşdırmaq ən etibarlı yoldur.
Yoluxma əlamətləri: brauzerin başlanğıc səhifəsinin özbaşına dəyişməsi, gözlənilməz reklam pəncərələri, tanımadığınız proqramlar, kompüterin səbəbsiz yavaşlaması və ventilyatorun daim yüksək səslə işləməsi.
Virus təmizləmə və Windows-un təmiz quraşdırılması üçün texniki xidmətimizə müraciət edin.